ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆ ಪ್ರಿಯ ಶಿವ

-ಗುರುರಾಜ ಮ. ದೇಶಕುಲಕರ್ಣಿ

ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪೂಜಾ ಕೈಂಕರ್ಯಗಳಿಗೂ ಅದರದ್ದೇ ಆದ ವಿಶೇಷ ಅರ್ಥ ಹಾಗೂ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ನೈವೇದ್ಯಗಳು, ಪತ್ರಪುಷ್ಪಗಳು ಭಕ್ತಿಯ ದ್ಯೋತಕವಾಗಿವೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಲಯಕಾರಕ ಮಹಾದೇವನ ಆರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆಗೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಮನೆಯಲ್ಲಾಗಲಿ ಅಥವಾ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಾಗಲಿ, ಶಿವಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಪೂಜೆಯು ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆ ಇಲ್ಲದೆ ಅಪೂರ್ಣ ಎಂಬ ಬಲವಾದ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಹಾಗಾದರೆ ಭೋಲೇನಾಥನಿಗೆ ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆ ಎಂದರೆ ಯಾಕಿಷ್ಟು ಪ್ರೀತಿ? ಅದರ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆ ಇಲ್ಲಿದೆ ನೋಡಿ.

ಶಿವಪುರಾಣ, ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣ ಹಾಗೂ ಪದ್ಮ ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯ ಬೆವರಿನ ಹನಿಯಿಂದ ಬಿಲ್ವ ವೃಕ್ಷವು ಜನಿಸಿತು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪವಿತ್ರ ಗಿಡದ ಹಾಗೂ ಎಲೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಗದಲ್ಲೂ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯೇ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾಳೆ ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿಯಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಶಿವನಿಗೆ ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವುದೆಂದರೆ, ಪಾರ್ವತಿಯ ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಹಾದೇವನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿದಂತೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

 ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮನಮುಟ್ಟುವ ಕಥೆಯಿದೆ. ಕಾಡಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಓರ್ವ ಬಡ ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗೆ ಪೂಜಾ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಾಗಲಿ, ಆಚರಣೆಗಳಾಗಲಿ ತಿಳಿದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆತ ತನಗೆ ಅರಿವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಮರದ ಮೇಲಿಂದ ಶಿವಲಿಂಗದ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಬಿಲ್ವದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಹಾಕುತ್ತಾನೆ. ಆತನ ಈ ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಹಾಗೂ ಮುಗ್ಧ ಭಕ್ತಿಗೆ ಒಲಿದ ಪರಮಶಿವನು ಆತನಿಗೆ ಭವಸಾಗರದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಕರುಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶಿವನು ಯಾವುದೇ ಆಡಂಬರದ ಪೂಜೆಗಳಿಗಿಂತ ಭಕ್ತನ ನಿರ್ಮಲ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮೆಚ್ಚುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಈ ಕಥೆಯೇ ಸಾಕ್ಷಿ.

ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುವ ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದ ಮೂರು ಎಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ‘ತ್ರಿಪತ್ರ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಹಿಂದೆ ಆಳವಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅರ್ಥವಿದೆ:

ಶಿವನ ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳು ಈ ಮೂರು ಎಲೆಗಳು ಶಿವನ ಮುಕ್ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು (ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ ಹಾಗೂ ಅಗ್ನಿ) ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಸತ್ವ (ಶುದ್ಧತೆ), ರಜಸ್ಸು (ಕ್ರಿಯೆ) ಮತ್ತು ತಮಸ್ಸು (ಜಡತ್ವ) ಎಂಬ ತ್ರಿಗುಣಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ, ಲಯಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಓಂಕಾರದ ಮೂರು ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಇದು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಶಿವ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವಂತೆ, ಈ ಪವಿತ್ರ ತ್ರಿಪತ್ರವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅರ್ಪಿಸುವುದರಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರ ಪಾಪಗಳು ಸಹ ಕಳೆಯುತ್ತವೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಭಕ್ತನು ಶಿವಲಿಂಗದ ಮೇಲೆ ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆ ಇರಿಸಿ “ಓಂ ನಮಃ ಶಿವಾಯ” ಜಪಿಸಿದಾಗ ದೇಹ, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಆತ್ಮ ಆ ದೈವತ್ವಕ್ಕೆ ಶರಣಾದಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ.

ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆ ಶುದ್ಧ ಹಾಗೂ ತಾಜಾವಾಗಿರಬೇಕು. ಹರಿದ ಅಥವಾ ರಂಧ್ರವಿರುವ ಎಲೆಗಳನ್ನು ದೇವರಿಗೆ ಇಡಬಾರದು. ಎಲೆಯನ್ನು ಶಿವಲಿಂಗದ ಮೇಲಿಡುವಾಗ ಅದರ ಕಾಂಡದ ಭಾಗ ದೇವರಿಂದ ದೂರವಿರಬೇಕು. ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ, ಒಮ್ಮೆ ಪೂಜೆಗೆ ಬಳಸಿದ ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆಯನ್ನು ನೀರಿನಿಂದ ತೊಳೆದು ಮತ್ತೆ ಪೂಜೆಗೆ ಬಳಸಬಹುದಾದ ಪವಿತ್ರತೆ ಇದರಲ್ಲಿದೆ.

ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ವದ ಮಹತ್ವ: ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿಯೂ ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಇದು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ತಂಪು ನೀಡುವ ಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸದಾ ಧ್ಯಾನಮಗ್ನನಾಗಿರುವ ಪರಮ ಯೋಗಿ ಶಿವನ ದೇಹದ ಅಗಾಧ ಉಷ್ಣತೆ ಹಾಗೂ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿಡಲು ಈ ಎಲೆ ಅತ್ಯಂತ ಪೂರಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.